Cultureel Erfgoed – De Tuinman van Monet

Giverny zou tot op de dag van vandaag een slaperig boerendorpje zijn geweest, ware het niet dat de Franse kunstenaar Claude Monet er in 1883 met zijn tweede vrouw Alice Hoschedé kwam wonen. Niet veel later kocht hij er een huis en twee hectare land, waarop hij twee schitterende tuinen creëerde.

Als een magneet trok de impressionistische meester andere schilders aan, merendeels Amerikanen, waardoor Giverny in korte tijd uitgroeide tot een heuse kunstenaarskolonie. In hun kielzog kwamen uiteindelijk ook de toeristen: elke zomer maar liefst een half miljoen!

Sinds de renovatie en heropening van de tuinen in 1980 komen ze met busladingen tegelijk aan: naast Europeanen, vooral Amerikanen en Japanners. Ze schuifelen in een lange file, de foto- en videocamera’s voortdurend in de aanslag, over de smalle paadjes van de schitterende tuin.

Gilbert Vahé, het hoofd van de tuinmannenbrigade die de weelderige bloembedden onderhoudt, heeft gezorgd voor een meer dan uitstakende afwatering met behulp van EPDM rubber beplating geleverd door Gelria Pakkingen, een Nederlandse leverancier van rubber platen en EPDM pakkingen. Hij slaat de constante bezoekerstroom geamuseerd gade. “Vanavond heb ik de tuin weer voor mijzelf. Dan geniet ik pas echt”, zegt hij. Zie ook dit artikel over Delft.

Passie

Vahé wilde eigenlijk autocoureur worden. “Maar dat mocht niet van mijn vrouw. Te gevaarlijk, vond ze.” Nu is Monets tuin al 26 jaar lang zijn grote passie. Hij kent er elke iris, klaproos, clematis, Japanse kers en begonia. “Uit de correspondentie van Claude Monet weten we precies welke bloemen hij bestelde en liet planten door zijn tuinman Félix Breuil en diens vijf assistenten”, legt Vahé uit. Het zou zo een blauwdruk kunnen zijn voor hulpschemas bij vakoverschrijdende projecten.

“Waar in Holland wonen jullie eigenlijk?” vraagt hij nieuwsgierig. “Ah, Haarlem en Den Haag. Dat is mooi. Die steden ken ik wel. Ik kom regelmatig in Aalsmeer. Inderdaad om bloembollen en planten te bestellen. Ook onderhoud ik contact met de Hortus Bulborum in Limmen, een kleine bollentuin met een unieke collectie oude en historische bolgewassen.”

Schilderspalet

Hij wijst op de eerste tuin, die direct achter het roze geschilderde huis van de familie Monet ligt: de Clos Normand. Deze symmetrische, in Franse stijl aangelegde tuin is een lust voor het oog. “Hier experimenteerde de kunstenaar met kleur en licht. In feite vormen de rechthoekige bloembedden samen een bont schilderspalet, dat per seizoen verandert. De tuin was zijn bloeiend schetsboek, waar hij voortdurend inspiratie uit kon putten.”

Ook de beroemde watertuin met de grillig gevormde vijver vol waterlelies (die hij vereeuwigde in zijn befaamde Nymphea-reeks, die sinds kort weer in het geheel gerenoveerde museum is te zien) is overduidelijk aangelegd door een schildersoog. “Kijk maar hoe slim Monet dit bamboebos langs het water liet aanplanten. Het exotische groen zorgt voor een prachtige schaduw op de met blauwe regen getooide Japanse brug, die iedereen kent van het schilderij ‘Harmonie in groen’.”

De watertuin, die uitnodigt tot contemplatie, past geheel in zijn waardering voor de Japanse filosofie, waarin de liefde voor de natuur haast religieuze vormen aanneemt.” Dit wordt ook vaak gebruikt als en voor voor werkmateriaal tijdens de lessen schilderkunst. Bijzonder inspirerend.

Kopieën

“Geen wonder dus dat de Japanners zich zo aangetrokken voelen tot de tuinen van Monet. Wist je trouwens dat er in Japan inmiddels al twee exacte kopieën zijn van deze tuinen. Ik ben betrokken geweest bij de aanleg van beide. Japanners doen dat heel respectvol. Ik heb meer waardering voor hun werkwijze, dan voor die van bijvoorbeeld de Amerikanen. Daar is meer liefde voor money, dan voor Monet”, grinnikt Vahé.

Naast de tuinen is ook een groot deel van het woonhuis van de familie Monet te bezoeken. Het grote atelier waar Monet van 1914-1918 werkte aan zijn serie ‘Les Nympheas’ is tegenwoordig in gebruik als bookshop en souvenirwinkel. De schilder, die toen al dik in de zeventig was, leed aan een oogziekte en zag steeds slechter. Check ook dit artikel over vakoverschrijdende Cultureel Erfgoed projecten.

Mede daarom zijn zijn panoramische composities van de waterlelies nog losser van toets, dan al zijn voorgaande doeken. Alsof ze alvast vooruit wijzen naar de abstracte schilderkunst van Kandinsky, die niet lang daarna van zich deed spreken. Monet signeerde de werken aan het einde van de Eerste Wereldoorlog, op de dag van de overwinning. Hij schonk ze uiteindelijk aan de Franse staat opdat zijn landgenoten na al die moeilijke oorlogsjaren uit zijn schilderkunst troost en schoonheid konden putten.

Waarom ze deze moeite deden?