Cultureel Erfgoed – Het Muiderslot

De eeuwen hebben hun tanden stuk gebeten op een van de meest gave middeleeuwse burchten van ons land. Nog steeds heerst zij ouderwets majesteitelijk aan de oostoever van de Vecht, maar deze maand wacht een nieuwe – digitale – wending in haar carrière. Mocht het Muiderslot in 1825 op de nominatie hebben gestaan om gesloopt te worden, nu na haar recente derde grote verbouwing in ruim een eeuw wordt zij toegankelijker dan ooit. Enige jaren geleden gingen de deuren open voor het publiek die 128 jaar gesloten waren geweest en nu toont het kasteel zich van Ooster- tot Westertoren en van Poorttoren en oubliette tot weergangen en ridderzaal. Waren het tot enige jaren geleden maar zeven ruimten die waren opengesteld voor het publiek, nu zijn dat er 25 geworden.

Het kasteel werd in 1878 opengesteld voor het publiek, meer als een hommage aan de dichter P.C. Hooft (1581-1647), die drost was van Muiden en kastelein van het Huis te Muiden, zoals het kasteel toen genoemd werd. Duizenden en duizenden bezoekers werden rondgeleid door de verblijven van Hooft en waren vaak teleurgesteld dat het alleen daarbij bleef. Likkebarend keek men naar de torens en de weergangen. Maar zoals het een kasteel betaamd weerstond het alle inbreuken op zijn privacy en bleef het stof der eeuwen in de torens onberoerd.

De beheerders kwamen echter tot inkeer. Uit onderzoek bleek: “Dat vooral het middeleeuws karakter van het gebouw zelf een hoge aantrekkingskracht op het publiek heeft. In de kasteelbeleving ligt de kracht van het Muiderslot; het Muiderslot is het archetype van een écht kasteel”. En zo is het. Het Muiderslot is het kasteel der kastelen. Vierkant, met hoge muren, vier torens, kantelen, een slotgracht en een ophaalbrug. Elk kind tekent je het zo voor. En voor die kinderen is nu eigenlijk het Muiderslot verbouwd. Ze ervaren hoe het was als een kasteel werd aangevallen, hoe verdedig je een kasteel, wat voor wapens werden er gebruikt, hoe kleedden de edelen zich, hoe werd een toernooi gevoerd. Interactief is ook hier het toverwoord. Het is de Efteling en het Land van Ooit in één, maar dan echt.

Bij de voorgenomen totale openstelling van deze middeleeuwse verdedigingsburcht liep men tegen de nodige problemen aan. Een daarvan was de zogeheten compartimentering van kastelen in het algemeen. Deze zijn zo gebouwd dat de bepaalde delen van de burcht niet met elkaar verbonden zijn om de vijand een makkelijke verovering te belemmeren. Zo loopt een deel van de borstwering dood op de Zuidertoren. Van de overgebleven delen kon dan een vuist gemaakt worden tegen de ingedrongen aanvallers. Dat betekende dat er muren en vloeren moesten worden doorgebroken en zelfs een omleiding met een brug moest worden aangelegd rond bovengenoemde Zuidertoren.

Portierslogo

De Torenroute begint in de Oostertoren en voert via de overdekte weergang naar wat men wel de controlekamer van de verdediging zou kunnen noemen, naar de Zuidertoren en eindigt bij de portiersloge. De Zuidertoren kan tot de nok toe beklommen worden. De Ridderroute gaat via de kerker 78 treden omhoog langs de Floris V kamer naar de overdekte top van de enigszins scheef staande Westertoren. Hier zijn nieuwe trappen aangebracht en is de kapconstructie vernieuwd. Vanaf dit hoge punt had de verdediger een goed uitzicht over de Vechtmond, de toenmalige Zuiderzee en met in de verte Amsterdam. Hieraan is – behalve het nieuwe IJburg – niet erg veel veranderd. Via de voorzolder gaat men door nieuwe ruimten, zoals de kledingkamer, het Ervarium, een overdekte weergang en de Ridderslag naar de nieuwe winkel.

In de Torenroute kunnen kinderen meebeleven hoe het is om belegerd te worden. In drie fasen wordt met een druk op de knop een fictieve aanval op het kasteel uitgevoerd en wordt er een belegeringsapparaat opgesteld. Kinderen krijgen in de herautkamer in de Poorttoren opdrachten, die ze op de routes moeten uitvoeren. Voeren ze die uit dan krijgen ze op hun oorkonde een wapen ingedrukt. In een game-opstelling kunnen kinderen via de zo genoemde mezekauwen of werpgaten, net boven de poort, vijanden van de brug gooien. Kinderen kunnen zich op de Ridderroute verkleden, een toernooi naspelen en als de opdrachten allemaal zijn uitgevoerd tot ridder geslagen worden.

Modder

De nieuwe activiteiten spelen zich af in een nagenoeg door de eeuwen heen niet veranderde omgeving. Het Kruidhof met zijn genees-, keuken-, sier- en verfkruiden, het Warmoeshof, de boomgaard met historische pruimenbomen, de bastions, de 17e eeuwse aarden verdedigingswallen, de valkenier op het toernooiveld, het strandje met zijn grillige dode bomen en zelfs de wat scheef in de modder hangende driemastbark zullen er wel voor waken dat het Digitale Monster het slot niet zal veroveren. Zie ook: Cultureel Erfgoed Delft

Reiswijzer. Een paar jaar geleden ging het Muiderslot na ruim drie maanden van intensief verbouwen en herinrichten weer gedeeltelijk open. Zo is de Torenroute open, waarbij de torens, op de Westertoren na, zonder gids bezocht kunnen worden. En ook de Ridderroute ging open, waarbij veel aandacht werd geschonken aan het leven van ridders en jonkvrouwen, met graaf Floris de Vijfde als middelpunt.

Het Muiderslot ligt aan de Herengracht 1, Muiden. De toegangsprijs is aangepast voor scholen en bijzonder laag gehouden en mensen met aan Museumjaarkaart kunnen gratis terecht. Voor de rondleiding van de Gouden Eeuwroute met gids wordt een toeslag van €2,50 gevraagd. Openingstijden door de week van 10.00 tot 17.00 uur en in het weekeinde van 12.00 tot 18.00 uur.

Geschiedenis. Het Muiderslot werd rond 1280 door Floris V, de negende graaf van Holland, gebouwd. Deze zoon van Rooms-Koning Willem II was een echte kastelenbouwer. Zo bouwde hij o.a de West-Friese dwangburcht Radboud bij Medemblik en voltooide hij ook de Ridderzaal in Den Haag, waarvan de bouw door zijn vader was begonnen. Het Muiderslot werd na de moord op Floris gedeeltelijk door de bisschop van Utrecht verwoest, maar ca. 1370 herstelde hertog Albrecht het kasteel en breidde het uit. In 1577 verloor het zijn vorstelijke woonbestemming en werd het eigendom van de Staten van Holland. Het werd de ambtswoning van de Baljuw van Naarden en Gooiland en Drost van Muiden.

Dit was eigenlijk een hoge ambtenaar die recht sprak. Misdadigers werden er tijdelijk opgesloten. Er zouden tot 1795 vijftig baljuws wonen. Tijdens de napoleontische periode diende het slot als munitieopslagplaats. Op een gegeven moment lag er 90.000 ton opgeslagen in de inmiddels zwaar verwaarloosde burcht. Het verval was zo erg dat in 1825 het slot voor de sloop te koop aangeboden werd, maar dat werd uiteindelijk door koning Willem I tegengehouden. Maar wat moest men ermee? Pas in 1878 werd besloten er een museum van te maken. Rond 1900 werd er druk verbouwd door architect Cuypers (van o.a. het Amsterdamse Centraal Station). Veel van die veranderingen werden door de slotvoogd Ton Koot in de periode 1956-1972 weer tenietgedaan. Maar het hoofdthema bleef P.C. Hooft en de Hollandse Renaissance. Met de derde grote restauratie is dat nu veranderd en speelt het Muiderslot zijn eigen hoofdrol als kasteel.

Operatie. “Gekozen werd voor niet historiserende verbouwingen. Dat wil zeggen dat de bezoeker de doorbraken en veranderingen heel duidelijk ziet. Alles is gedaan met respect voor het gebouw. De hele operatie kostte destijds €4,3 miljoen”, zegt drs. Yvonne Molenaar, hoofd collectie & presentatie. “Er zijn nu twee routes vrij te bezoeken.We wilden hier een kwaliteitslag maken en hebben tevens gezocht naar een balans tussen de authenticiteit en belang van het gebouw en nieuwe media.”